Kısa cevap: Kavela ne yapar?
Ahşap kavela, iki parçadaki karşılıklı deliklere giren silindirik bir pimdir. Mobilya gövdesinde, çerçevede, rafta, kapakta veya masif bir parçada bağlantıyı görünür vida başı olmadan kurmaya yardım eder. En belirgin iki görevi parçaları aynı eksende hizalamak ve birleşim yükünü bir parçadan diğerine aktarmaktır.
Kavela tek başına bir sıkma mekanizması değildir. İki parçayı birbirine doğru çekmez. Klasik tutkallı bağlantıda parçalar bir pres, mengene veya montaj kalıbıyla doğru konumda tutulur. Tutkal sertleştikten sonra kavela, delik duvarı ve birleşen yüzeyler tek bir bağlantı gibi davranır.
Bu nedenle kavela seçimini yalnız 8 mm veya 10 mm diye yapmak eksik kalır. Deliklerin aynı eksende olması, deliğin gerçek çapı, pimin yüzeyi, deliğin tabanında kalan boşluk, ahşabın nemi, tutkalın açık süresi ve parçanın kenarında kalan malzeme birlikte sonucu değiştirir.
Kavela bağlantısında ilk kontrol pimin adı değil, iki deliğin aynı referanstan açılıp açılmadığıdır.
Bağlantının beş parçası
Bitmiş bir mobilyada çoğu zaman yalnız birleşim çizgisi görülür. Kesitin içinde ise beş ayrı unsur vardır:
- Kavela: Yükü iki parça arasında ileten silindirik ahşap pim.
- İlk delik: Pimin bir yarısını karşılayan yuva.
- İkinci delik: Diğer parçadaki karşılık yuvası.
- Tutkal yüzeyi: Delik duvarı ile kavela çevresindeki yapışma alanı.
- Omuz yüzeyi: İki parçanın birbirine oturan düz yüzeyi.
Birleşimin düzgün görünmesini omuz yüzeylerinin kapanması sağlar. Kavela çok uzun, delik çok sığ veya delik tabanında tutkal ve hava için yeterli hacim yoksa pim tabana dayanır. Parçalar dışarıdan sıkı görünse bile arada ince bir açıklık kalabilir.
Ters durumda delik gereğinden genişse kavela kolay girer fakat merkezleme kabiliyetini kaybeder. Tutkal, büyük ve düzensiz bir boşluğu her koşulda güvenilir biçimde dolduran bir macun değildir. Ahşap yapıştırma literatürü, geçme boşluğu, yüzey kalitesi, nem, yapıştırıcı türü ve yerleştirme derinliğini bağlantı davranışını etkileyen değişkenler arasında sayar. USDA Forest Products Laboratory, Wood as an Adherend
Kavela yükü nasıl taşır?
Bir rafın yan panele bağlandığını düşünün. Raf aşağı doğru yüklendiğinde kavela deliğin alt tarafına, paneldeki karşılığı da pimin diğer tarafına basınç uygular. Pim kesilmeye, delik çevresindeki ahşap ezilmeye ve bağlantı dönmeye karşı koyar. Tutkal tabakası da çevresel yüzey boyunca yük aktarır.
Bu davranışı dört başlıkta okumak yararlıdır:
- Kesme: Parçalar birbirine göre kaymak istediğinde kavela enine yük alır.
- Çekme: Birleşim açılmak istediğinde pimin delikten çıkmasına karşı yüzey yapışması ve geçme ilişkisi çalışır.
- Dönme: Tek pim etrafında dönme mümkün olabilir. Aralıklı iki veya daha fazla kavela dönmeyi sınırlar.
- Omuz teması: Birleşen yüzeylerin tam oturması yükün yalnız pimlere yığılmasını azaltır.
Kavela sayısını artırmak her zaman daha güçlü bağlantı anlamına gelmez. Delikler birbirine veya kenara fazla yaklaşırsa arada kalan malzeme incelir. Çok sayıda yanlış eksenli delik de montajı güçlendirmek yerine parçaları birbirine karşı zorlar. Bağlantı genişliği, damar yönü, levha yapısı ve yük yönü görülmeden yalnız adet üzerinden karar verilmez.
Yuvarlak kavela, kavela çubuğu ve diğer tipler
Piyasada kavela adıyla satılan ürünler aynı değildir. Türü anlamak, delik ve yapıştırma yöntemini doğru kurmaya yardım eder.
| Tip | Nasıl görünür? | Nerede anlamlıdır? | Dikkat noktası |
|---|---|---|---|
| Yivli hazır kavela | Boyuna düz veya spiral kanalları olan, uçları pahlanmış kısa pim | Seri veya atölye tipi gizli mobilya bağlantısı | Yiv, tutkal ve havanın ilerlemesine yardım eder; yine de delik geometrisi kontrol edilir |
| Düz yüzeyli kavela | Silindirik ve kanalsız pim | Hassas hazırlanmış özel bağlantı veya hizalama | Sıkı geçmede hava ve fazla tutkalın çıkışı zorlaşabilir |
| Kavela çubuğu | Uzun boy halinde satılan yuvarlak ahşap | Özel boyda pim kesmek veya görünür geçme yapmak | Kesilen uç pahlanmalı; çapın boy boyunca tutarlılığı ölçülmelidir |
| Geçme kavela | Parçayı baştan başa geçen ve ucu görünen pim | Onarım, geleneksel detay veya görünür bağlantı | Görünen uç, damar ve bitiş tasarımın parçası olur |
| Ön tutkallı kavela | Yüzeyinde suyla etkinleşen yapıştırıcı bulunan pim | Bu sisteme göre ayarlanmış üretim hattı | Üreticinin nemlendirme, süre ve saklama koşulu izlenir |
| Yassı bağlantı elemanı | Oval bisküvi biçiminde sıkıştırılmış ahşap parça | Levha hizalama ve geniş yüzey birleşimi | Yuvarlak kavela değildir; kanal içinde bir miktar ayar payı verir |
| Gevşek zıvana | Uzun oval veya dikdörtgene yakın kesitli parça | Çerçeve, tabla ve yüksek dönme direnci gereken birleşimler | Yuvarlak kavela deliğiyle değil frezelenmiş yuvayla çalışır |
Yuvarlak kavela ile Festool DOMINO gibi gevşek zıvana sistemleri aynı sınıfta anılsa da geometrileri farklıdır. DOMINO uzun bir yuvaya oturan oval kesitli bir elemandır ve tek parçada dönmeyi sınırlar. Festool da yuvarlak kavela, yassı bağlantı elemanı ve DOMINO geometrisini ayrı başlıklar altında karşılaştırır. Festool DOMINO kullanım kılavuzu
Ahşap türü neden tek başına yeterli değildir?
Hazır mobilya kavelalarında kayınla sık karşılaşılır. Bunun nedeni yalnız renginin açık olması değildir. Düzgün işlenebilen, yoğun ve homojen bir malzeme, pimin çapını ve yüzeyini daha tutarlı üretmeye yardım eder. Ancak kayın yazması, bütün pimlerin aynı davranacağı anlamına gelmez.
Şunlar da kontrol edilir:
- Çapın boy boyunca değişip değişmediği
- Pimin eğri olup olmadığı
- Yivlerin ezik veya kopuk olup olmadığı
- Uç pahının deliğe girişi kolaylaştırıp kolaylaştırmadığı
- Pimin çok kuru veya nemli saklanıp saklanmadığı
- Kullanımın iç mekân mı, neme açık alan mı olduğu
DIN 68150-1, masif ahşap kavelaların ahşap ve ahşap esaslı levhaların elle veya makineyle birleştirilmesinde kullanılan ölçü ve teknik teslim koşullarını tarif eden güncel standarttır. Standardın kapsamı, kavela sözcüğünün rastgele kesilmiş herhangi bir yuvarlak çubuktan daha belirli bir ürün ailesini anlattığını gösterir. DIN 68150-1 ürün özeti
Çap ve uzunluk nasıl seçilir?
6, 8 ve 10 mm gibi ölçüler mobilya donanımı kataloglarında sık görülür. Bunlar evrensel reçete değildir. Aynı çap, ince bir kapak kenarında fazla büyük; kalın bir masif kayıt içinde gereğinden küçük kalabilir. Seçim şu sırayla yapılabilir:
- Birleşen parçaların bitmiş kalınlığını ölçün.
- Deliğin iki yanında kalacak gerçek malzeme payını görün.
- Kenar bandı, kaplama veya boya değil taşıyıcı çekirdek kalınlığını esas alın.
- Bağlantının hangi yönde yükleneceğini belirleyin.
- Kullanılan delme sistemi ve kavela üreticisinin ölçü çiftini kontrol edin.
- Aynı malzemeden artık parçada kesit denemesi yapın.
Kavela kalınlaştıkça çevresi ve potansiyel yapışma alanı artar, fakat deliğin çevresinde kalan ahşap azalır. Kavela uzadıkça yerleştirme derinliği artabilir, fakat kör deliğin tabanına yaklaşır ve eksen hatasına karşı montajı zorlaştırır. En büyük pimi seçmek yerine yeterli taşıma alanı ile yeterli kenar malzemesi arasında denge kurulur.
Birleşen parçalar aynı kalınlıkta değilse kavela her iki tarafa eşit girmek zorunda değildir. İnce parçada güvenli delik derinliği sınırlı olabilir. Bu durumda hazır pimin boyu, iki delik derinliği ve arada kalacak boşluk birlikte çizilir. Matkabın üzerindeki kaba bant işareti yerine derinlik stopu veya burç kullanmak daha tekrarlanabilir sonuç verir.
Delik çapı, geçme ve taban boşluğu
Kavela deliğe çekiçle zorlanmadan, fakat belirgin yanal boşluk bırakmadan girmelidir. Bu cümle bir tolerans değeri vermez; çünkü gerçek uygunluk kavela yüzeyine, ahşap türüne, neme, yapıştırıcıya ve üretim sistemine bağlıdır. En güvenli kontrol, kullanılacak matkap ve kullanılacak kavela ile deneme parçası hazırlamaktır.
Delik dar olduğunda şu sorunlar görülebilir:
- Kavela takılır ve tam derinliğe ulaşmaz.
- Pime vuruldukça ince panel kenarı çatlar veya şişer.
- Tutkalın ve havanın çıkacağı yol kapanır.
- Montaj süresi uzar, yapıştırıcının açık süresi aşılır.
Delik geniş olduğunda ise pim merkezde durmaz, omuzlar hizasını kaybedebilir ve düzensiz tutkal boşluğu oluşur. Sorunu daha fazla tutkalla kapatmaya çalışmak, deliği doğru çapta açmanın yerini tutmaz.
Kör deliğin tabanında pimin dayanmayacağı küçük bir pay gerekir. Bu pay, delme ucunun geometrisini, talaş kalıntısını ve tutkal hacmini karşılar. Fakat gereğinden derin delik de yerleştirme yüzeyini azaltır. Delik temizliği, derinlik kadar önemlidir. Leitz, kavela matkaplarını masif ahşap, MDF, HDF, yonga levha ve kontrplakta çapaksız kör delikler açmak için ayrı bir takım grubu olarak tanımlar. Leitz delme teknik sözlüğü
Referans yüzeyi: İki deliği buluşturan asıl karar
Kavela bağlantısında en sık hata, her parçayı ayrı ayrı cetvelle ölçüp deliğin merkezini bulmaya çalışmaktır. Ölçü iki kez taşındığında küçük sapmalar toplanır. Delik ekseni böyle şaşar. Bunun yerine iki parçada da aynı görünür yüzey veya aynı kenar referans alınır.
Örneğin dolap yan paneli ile raf birleşiyorsa, iki parçada da ön kenarı referans almak raf önünü panel önüyle hizalar. Bir parçada ön, diğerinde arka yüz referans alınırsa delik merkezleri kağıt üzerinde doğru görünse bile kalınlık toleransı kadar şaşabilir.
Pratik sıra şöyledir:
- Birleşecek parçaları gerçek konumunda kuru olarak yan yana getirin.
- Üçgen veya kesintisiz kalem işaretiyle parça yönlerini eşleyin.
- Görünür yüz ve ön kenarı ayrıca işaretleyin.
- Delme mastarını her iki parçada aynı referansa dayayın.
- İlk deliği açtıktan sonra talaşı temizleyin ve derinliği ölçün.
- Çoklu delikte ölçüyü her delikten bir sonrakine zincirlemeyin; ana referanstan ilerleyin.
Kavela merkezi, transfer pimi veya delme mastarı bu işi kolaylaştırır. Aletin varlığı yine de referans kararını ortadan kaldırmaz. Yanlış yüzeye dayanan hassas mastar, hatayı hassas biçimde tekrarlar.
Damar yönü ve birleşim biçimi
Ahşap, lif yönüne göre farklı davranır. Uçtan görülen liflerle yan yüzeydeki liflerin tutkal emişi ve yük aktarımı aynı değildir. Düz bir uç yüzeyi yalnız yan yüzeye yapıştırmak zayıf kalabilir. Kavela, zıvana veya kanal gibi iç içe geçen bir geometri, yan lif boyunca ek yapışma alanı oluşturur.
USDA Wood Handbook, uç liften yan life birleşimlerde kavela ve zıvana gibi iç içe geçen biçimlerin ek yüzey oluşturduğunu ve yan lif yüzeylerinin yapışmaya katılmasını sağladığını açıklar. Aynı kaynak, bu tür birleşimlerin kullanım sırasında belirgin nem değişimlerinden korunması gerektiğini de belirtir. USDA Wood Handbook, Adhesive Bonding
Bu bilgi masif ahşapta önemlidir. Geniş bir tabla çalışırken, bağlantının ahşabın mevsimsel hareketine izin verip vermediği ayrıca düşünülür. Her noktayı çok sayıda kavelayla kilitlemek, geniş ahşabın doğal hareketini yok etmez; gerilimi başka bir yere taşır.
Tutkal ne kadar ve nereye sürülür?
Klasik iç mekân mobilyasında su bazlı PVA türü ahşap yapıştırıcılarla sık karşılaşılır. Fakat ürün ailesi, açık süre, pres süresi, ortam sıcaklığı ve neme dayanım sınıfı değişir. Kavela bağlantısı için tek bir dakika veya tek bir gram tarifi verilemez. Yapıştırıcının teknik föyü esas alınır.
Tutkal yalnız kavelanın ucuna bırakılmaz. Amaç delik duvarı ile pimin çevresinde kesintisiz ve ince bir yapışma alanı oluşturmaktır. Uygulama yöntemi sisteme göre değişse de üç kontrol yararlıdır:
- Delik içi talaştan arınmış olmalıdır.
- Tutkal deliğin duvarına ulaşmalıdır; yalnız tabanda birikmemelidir.
- Fazla tutkal ve hava için çıkış yolu kalmalıdır.
Yivli kavela kanalları tutkalın dağılmasına ve fazla hacmin ilerlemesine yardım eder. Bu, deliği ağzına kadar doldurmak gerektiği anlamına gelmez. Çok fazla tutkal kör delikte hidrolik basınç oluşturabilir, montajı zorlaştırabilir ve kenardan gereksiz taşabilir. Çok az tutkal ise yüzeyin bir bölümünü kuru bırakır.
Kavela tutkala temas ettiğinde ahşap nem alıp şişmeye başlayabilir. Önce bütün parçaları kuru prova etmek, mengeneleri ayarlamak ve montaj sırasını belirlemek bu yüzden önemlidir. Yapıştırıcı sürüldükten sonra delik aramak veya ekseni düzeltmeye çalışmak için az zaman kalır.
Adım adım kavela bağlantısı
1. Parçayı ve yük yönünü okuyun
Bağlantı raf mı taşıyacak, bir çerçevenin dönmesini mi önleyecek, yoksa yalnız iki tablayı hizalayacak mı? Sökülebilirlik gerekip gerekmediğini de başta belirleyin.
2. Gerçek kalınlığı ölçün
Nominal 18 mm levha her noktada tam 18 mm olmayabilir. Kaplama, lake ve kenar bandı ölçüyü etkiler. Kumpasla taşıyıcı kalınlığı görün.
3. Kavela ve matkabı birlikte kontrol edin
Paket üzerindeki ölçüye güvenmek yerine pimi ve matkabı ölçün. Aynı isimdeki yıpranmış matkap, yeni takımla aynı deliği açmayabilir.
4. Referans yüzeylerini işaretleyin
Her iki parçada görünür yüzü, ön kenarı ve birleşim yönünü işaretleyin. İşaret montaj bitene kadar silinmemelidir.
5. Deneme deliği açın
Aynı malzemeden bir artık parçada delik açın. Kavela girişini, kenar çevresini ve kesitte kalan malzemeyi kontrol edin. Gerekirse deneme parçasını keserek deliğin merkezini görün.
6. Derinlik stopunu ayarlayın
İki delik derinliğinin toplamı, kavela boyunu ve taban paylarını karşılamalıdır. Matkap ucunun sivri bölümü kullanılabilir silindirik derinliğe dahil edilmemelidir.
7. Delikleri aynı referanstan açın
Mastar veya makineyi her parçada aynı yüz ve kenara dayayın. Çoklu delikte merkez aralıklarını ana referanstan verin.
8. Talaşı temizleyin ve kuru prova yapın
Parçalar tutkalsız kapanıyor mu, omuzlar tam oturuyor mu, ön kenarlar aynı hizada mı bakın. Çok sıkı provada kavelayı tamamen çakmayın; sökmek zorlaşabilir.
9. Tutkalı uygulayın ve parçaları birleştirin
Yapıştırıcıyı teknik föyündeki sıcaklık ve açık süre içinde kullanın. Parçaları eksen dışı sallayarak zorlamak yerine düz hat üzerinde kapatın.
10. Kontrollü basınç uygulayın
Mengene, omuzları kapatacak kadar basınç vermelidir. Aşırı basınç ince parçayı eğer, yüzeyi ezer veya bütün tutkalı dışarı sürükler. Parça gönyesi ve düzlüğü pres altındayken tekrar kontrol edilir.
Masif ahşap, MDF, yonga levha ve kontrplakta fark
Kavela aynı görünse de girdiği malzeme değiştiğinde delik çevresinin davranışı değişir.
| Malzeme | Delik çevresi | Güçlü taraf | Dikkat noktası |
|---|---|---|---|
| Masif ahşap | Lif yönüne bağlı, yoğunluk tür ve parçaya göre değişir | Sağlam yan lifte iyi yapışma alanı ve onarım olanağı | Damar yönü, çatlama, nem hareketi ve budak çevresi |
| MDF | Homojen lif yapısı, yüz ve kenarda farklı yoğunluk olabilir | Hassas makine deliği ve seri üretim tekrarı | Kenara yakın delikte yarılma, neme maruz kalmış çekirdek, aşırı sıkı geçme |
| Yonga levha | İri parçacıklı çekirdek, levha yoğunluğu ürüne göre değişir | Uygun sistemde ekonomik ve tekrarlanabilir gövde bağlantısı | Kenar dağılması, tekrar sökme, deliğin büyümesi ve su almış çekirdek |
| Kontrplak | Çapraz katmanlı yapı | Kenarda katmanlar boyunca mekanik tutunma ve iyi boyutsal kararlılık | Boşluklu düşük kalite levha, ince dış katman ve kenar yırtılması |
MDF veya yonga levhanın kenarına kavela açarken yüzeye çok yakın delik, ince dış katmanı kabartabilir. Delik çok dar ve pim çekiçle zorlanırsa panel kenarı gözle görülmeden çatlayabilir. Daha sonra yük altında bu çatlak büyür. Şişmiş banyo dolabı gibi su almış bir panelde yeni kavela takmak, dağılmış çekirdeği sağlam hale getirmez. Önce hasarlı bölgenin taşıyıcılığı değerlendirilir.
Malzemelerin çekirdek, yüzey ve kenar farkları için Malzeme Dizini içindeki masif ahşap, MDF, yonga levha ve kontrplak kayıtları birlikte okunabilir.
Kavela dışındaki bağlantı sistemleri
Kırlangıç kuyruğu, klasik zıvana, gevşek zıvana, yarım geçme, kanal, lamba-kanal, parmak geçme ve yassı bisküvi aynı yöntemin çeşitleri değildir. Her biri farklı bir geometri, takım düzeni ve yük yönüyle çalışır. Bu nedenle ayrı teknik sayfalarda ele alınır.
Ahşap birleştirme sistemleri dizinine gidin.
En sık görülen hatalar ve belirtileri
Parçalar kapanmıyor
Olası nedenler: Delik sığ, kavela uzun, deliğin dibinde talaş var, çok fazla tutkal sıkışmış veya delik eksenleri çakışmıyor. Çözüm daha büyük mengene kullanmak değildir. Kuru provada hangi pimin tabana dayandığını ve hangi deliğin kaçık olduğunu bulun.
Ön kenarlar aynı hizada değil
Mastar iki parçada farklı yüzeyden referans almış olabilir. Panel kalınlık farkı da hatayı görünür hale getirir. Delikleri büyüterek yüzeyi elle kaydırmak bağlantı alanını azaltabilir; sistemli bir onarım gerekir.
Panel kenarı kabarıyor veya çatlıyor
Delik kenara çok yakın, kavela geçmesi çok sıkı veya pim deliğe eğik zorlanmış olabilir. MDF ve yonga levhada hasar yüzey altında başlayabilir. Bağlantıyı kapatmadan önce deneme parçasındaki kesiti kontrol edin.
Birleşim zamanla oynuyor
Tutkal yüzeyi yetersiz, delik geniş, panel çekirdeği dağılmış veya bağlantı dönme yüküne göre az sayıda pimle kurulmuş olabilir. Nem değişimi ve tekrarlanan darbe de omuzları açabilir.
Tutkal yalnız ağızdan taşıyor
Bu tek başına deliğin içinde doğru dağılım olduğunu göstermez. Yapıştırıcı tabanda birikmiş veya kavela yüzeyinin yalnız küçük bölümüne temas etmiş olabilir. Kesit denemesi, görünmeyen yapışma alanını anlamanın en dürüst yoludur.
Sökme ve onarım
PVA ile yapıştırılmış klasik kavela bağlantısı sökülmek için tasarlanmaz. Zorlayarak açmak, kavela yerine panelin yüzünü veya masif parçanın liflerini koparabilir. Isı, buhar veya suyla yapıştırıcıyı yumuşatmaya çalışmak yüzey bitişine, kaplamaya ve levha çekirdeğine zarar verebilir.
Gevşek bir bağlantıda şu teşhis sırası daha güvenlidir:
- Oynama pimin deliğinde mi, birleşim omzunda mı oluşuyor bakın.
- Parçada şişme, çatlak veya kaplama ayrılması olup olmadığını kontrol edin.
- Bağlantı güvenle ayrılabiliyorsa eski tutkal kalıntısını sağlam ahşaba zarar vermeden temizleyin.
- Kavela kırılmışsa merkezi işaretleyip kontrollü biçimde delerek çıkarın; çevre deliği büyütmeyin.
- Aynı çapta yeni pim yeterli olmayacak kadar delik dağılmışsa, körlemesine daha kalın pim çakmayın. Onarım tapası, yeni delik yeri veya parça değişimi için kalan kenar malzemesini değerlendirin.
- Yeni bağlantıyı tutkallamadan önce kuru prova yapın ve gönyeyi kontrol edin.
Kırık kavela çıkarılırken serbest el matkabı eski pimin sert lifinden yumuşak çevre malzemeye kaçabilir. Kılavuz burç, düz tabanlı mastar veya sabit makine deliğin merkezini korur. Onarım sonrası bağlantı eskisiyle aynı yükü taşıyacaksa deneme ve gözlem yalnız estetik kapatmadan daha önemlidir.
Uygulamadan önce kısa kontrol listesi
- Birleşimin kalıcı mı sökülebilir mi olacağı belli mi?
- Parçaların gerçek kalınlığı ölçüldü mü?
- Kavela, matkap ve mastar aynı sistemle uyumlu mu?
- İki parçada aynı yüz ve kenar referans alındı mı?
- Deliklerin kenara ve birbirine mesafesi yeterli mi?
- Kör delik derinliği ve taban payı kontrol edildi mi?
- Talaş temizlendi mi?
- Aynı malzemede kuru prova yapıldı mı?
- Yapıştırıcının açık süresi ve pres koşulu biliniyor mu?
- Pres altındayken gönye ve düzlem tekrar ölçülecek mi?
Bu sorulardan biri yanıtsızsa, kavela çapını büyütmek sorunu çözmez. İyi bağlantı, parçaların kapanmasını zorlayan değil doğru referansla kolaylaştıran bağlantıdır.
Kaynaklar ve okuma notu
Bu sayfa bir taşıyıcı yapı hesabı veya belirli bir üreticinin montaj talimatı değildir. Mobilya ve iç marangozlukta yuvarlak ahşap kavela bağlantısını okumaya yarayan uygulama rehberidir. Kesin çap, aralık, delik toleransı, yapıştırıcı ve pres süresi kullanılan malzeme ile sistemin teknik verisinden alınmalıdır.