Bağlantının üç çalışan yüzeyi
Klasik zıvana bağlantısı üç bölümle okunur: zıvana yanakları, yuva duvarları ve omuzlar. Zıvana yanakları yuvanın uzun yüzlerine temas eder. Bu yüzeyler çoğunlukla lif boyunca yapışma alanı oluşturur. Omuzlar ise parçanın daha fazla ilerlemesini durdurur ve birleşim çizgisini kapatır.
Bir masa kaydının ayağa bağlandığını düşünün. Kayıt aşağı-yukarı dönmek istediğinde zıvananın genişliği bu harekete karşı koyar. Masa yanal yüklendiğinde yuva çevresindeki ahşap basınç ve kesme alır. Omuzlar tam oturmuyorsa yük küçük bir bölgeye yığılabilir ve çerçeve ilk günden oynar.
USDA Wood Handbook, zıvanayı uç lif ile yan lif arasında ek yan lif yüzeyi oluşturan iç içe bağlantılardan biri olarak gösterir. Bu nedenle düz alın yapıştırmasından farklı çalışır.
Kör, geçme ve kamalı zıvana
Kör zıvana yuvanın içinde biter. Dış yüzde görünmez; mobilya ve kapı çerçevesinde temiz bir yüzey sağlar. Yuva tabanında talaş ve tutkal için pay bırakılır.
Geçme zıvana parçayı baştan başa geçer. Uç lif karşı yüzde görünür. Bağlantı kesiti kontrol edilebilir ve gerektiğinde zıvana ucuna kama eklenebilir.
Kamalı geçme zıvanada zıvana ucundaki yarıklara kama girer ve uç bölümünü genişletir. Kama yönü yanlışsa parça dış kenara doğru çatlayabilir. Bu detay, sıradan geçme zıvananın yalnız daha sıkı hali değildir; yuva çıkış geometrisi de kama açısına göre hazırlanır.
Çift zıvana, uzun veya geniş kayıtta tek geniş zıvana yerine arada sağlam bir köprü bırakır. Böylece yuva çevresindeki malzeme bütünüyle kaldırılmaz. Hangi tipin seçileceği görünüşten önce parça kesitine bağlıdır.
Kalınlık, genişlik ve derinlik dengesi
Zıvana kalınlaştıkça erkek parça daha tok görünür fakat yuvanın iki yanındaki yanaklar incelir. Zıvana çok inceyse erkek parça kesme altında zayıflar. Genişlik arttıkça dönme direnci artabilir; ancak masif ahşabın enine hareketi ve uzun yuva boyunca işleme doğruluğu daha önemli hale gelir.
Derin zıvana daha fazla yüzey oluşturur ama ayağın karşı yüzüne veya başka bir yuvaya yaklaşabilir. Bir masa ayağının iki komşu yüzüne yuva açıldığında yuvalar içeride çakışabilir. İki kaydın zıvana boyu aynı bırakılmak zorunda değildir; iç kesit çizilmeden yalnız dış ölçüye bakılmaz.
Omuz çizgisi ve referans yüzeyi
Omuzların tamamı aynı düzlemde olmalıdır. Bir omuz diğerinden önce temas ederse zıvana yuvada sıkı görünür fakat parça gönyeye oturmaz. Kesim, görünür yüz ve dış kenar gibi ortak bir referanstan yapılır.
Kayıt kalınlığı ile ayak yüzü arasında küçük fark varsa hangi yüzün sıfır alınacağı baştan seçilir. Her iki yüzü ortalamaya çalışmak iki tarafta da fark bırakabilir. Mobilyanın görünen yüzü çoğu zaman ana referanstır.
Yuva nasıl açılır?
El aletinde burgu veya matkapla kaba boşluk açılıp keskiyle duvarlar temizlenebilir. Zincirli veya salınımlı zıvana makineleri daha büyük işlerde kullanılır. Freze ve kılavuzla açılan yuvada köşeler takım yarıçapı nedeniyle yuvarlak kalır; zıvana köşeleri buna göre yuvarlatılır veya yuva köşeleri keskiyle düzeltilir.
Yuva ağzında lif kopması varsa omuz bunu tamamen saklamayabilir. Keskin takım, doğru ilerleme yönü ve atık parça desteği yüzey hasarını azaltır. Yuva tabanının kaba olması, yan duvarların da kaba bırakılabileceği anlamına gelmez; taşıyan ve yapışan ana yüzler yan duvarlardır.
Zıvana nasıl hazırlanır?
Zıvana testere, freze, şerit testere veya zıvana makinesiyle çıkarılabilir. İki yanağın birbirine paralel olması, zıvananın yuvada dönmeden ilerlemesini sağlar. Omuz kesimi yanağın devamı değil ayrı bir hassasiyet noktasıdır.
Kuru provada zıvana el basıncıyla veya hafif tokmak yardımıyla ilerlemeli; yuvayı şişirecek kadar zorlanmamalıdır. Çok sıkı bağlantı tutkal eklendiğinde daha da zor kapanır. Çok gevşek bağlantıyı kalın tutkal tabakasıyla kurtarmak ise yüzey temasının yerini tutmaz.
Sık görülen hatalar
- Ayak çatlıyor: Yuva yanağı ince, zıvana fazla sıkı veya kama dış kenara baskı yapıyordur.
- Omuzda açıklık kalıyor: Yuva sığ, zıvana uzun ya da omuzlar aynı düzlemde değildir.
- Çerçeve gönyeden kaçıyor: Karşılıklı omuz derinlikleri farklı veya pres basıncı tek tarafta fazladır.
- Bağlantı dönüyor: Zıvana genişliği yük için yetersiz ya da yuva yan duvarları gevşektir.
Klasik mi, gevşek zıvana mı?
Klasik zıvanada erkek parça kaydın kendi malzemesinden çıkar. Gevşek zıvanada ise iki parçaya yuva açılır ve ayrı bir eleman kullanılır. Klasik yöntem özel bir bağlantı elemanı gerektirmez; gevşek zıvana iki parçayı aynı makine ayarıyla işleyebilir. Seçim, üretim akışı ve kesitte kalan malzemeye göre yapılır.